Mostrando entradas con la etiqueta Geología. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Geología. Mostrar todas las entradas

jueves, 15 de julio de 2010

A mayor inundación d'a historia creyó o Mediterraneo



Dende fa bells tiempos se son producindo bellas catastrofes naturals que nos son trucando o ficacio, por a suya rareza, por a suya naturaleza, y por as suyas repercusións.: O tierratiemblo d’Haití, o volcán Eifjafjalla d’Islandia...Manimenos cal viachar en o tiempo muito muito enta zaga ta poder alufrar una catastrofe de verdat, una inundación que contimparando a de Nueva Orleans con ista, a de Nueva Orleans no ye que una chicorrona ola de mar.

Imos a viachar 5,5 millons d’anyadas ent’o pasau, a una epoca clamada Mesiniense, que ye a parti superior d’o Mioceno. O paisache que i viyemos ye una mica diferent a l’actual. A depresión d’o Ebro ye una zona plena de grans ibons, un clima prou desertico con bells ríos que comencipian a aparixer dend’o Sistema Iberico y os Pirineus, que plegan de creyar-se fa bells 15 millons d’anyadas. Ixos ríos desembocarían en un río Ebro que plegaría de naixer y como totz sabemos o Ebro desemboca en o Mediterraneo. Manimenos en o Mesiniense ye diferent ya que o Mediterraneo ye completament xuto. Sería un gran desierto pleno de sals y chesos a más de 1.500 de profundidat y una meya de 45ºC de temperatura, nomás bells ibons hipersalinos remanen en as partes con mayors profundidatz , una entre o que hue son as insas Balears y Sicilia y l’atra arredol d’o que hue ye Chipre. Os ríos que hue desembocan en o Mediterraneo creyarían fundas renclusas de más de 1000 metros de profundidat ta plegar en istos ibons. ¿Qué pasó con o Mediterraneo? Pues pareix que u bien o nivel d’as auguas d’o Atlantico baixón tanto que dixón a o Mediterraneo aislau y as suyas auguas se xutarían ascape u bien bell movimiento tectonico trancó o paso d’o Rift (O Estreito de Chibraltar) con as mesmas consecuencias.

Ista situación que duró una mica más de meyo millón d’anyadas remató en poquismo tiempo geologicament ya que en menos de dos anyadas o Mediterraneo sufrió a mayor inundación d’a historia d’a Tierra y se plenó d’augua a una gran velocidat, de feito, o nivel d’o mar puyaría dica 10 metros a o diya, a ista velocidat Barcelona disparixería en un diya y Zaragoza en 20 diyas. ¿Qué pasó alavez? Pues no ye guaire esclatero, pero un estudeo que se fació fa bellas anyadas ta la construcción de un tunel subterraneo que chuntase Espanya con Marruecos escubrió que en o Estreito de Chibraltar bi heva una gran canal de 500 metros de profundidat y 200 Km. de largaria que se formaría por a cayida de l’augua dend’o Atlantico ent’o Mediterraneo a modo de rampa. Isto se debería u bien a un proceso tectonico que hese ubierto l’estreito de manera repentina u bien por l’erosión que habría sufriu por una parti, por os ríos que existesen en a zona d’Alborán-Chibraltar y por otra parti, por os oraches y posiblement tsunamis d’o Atlantico.
Pareix sciencia ficción manimenos no en ye. De feito, dentro de 50 millons d’anyadas o Mediterraneo tornará a trancar-se entre Espanya y Marruecos por l’empenta d’a Placa Africana ent’o norte y l’empenta por l’apertura d’o Atlantico en a zona de Islandia ento sur. Se xutará y con o paso d’os anyos, se i formará una gran cordillera por a que o Mare nostrum disparixerá ta cutio.

sábado, 27 de marzo de 2010

Geología y Geosfera

Tos convido a totz a que viengatz a o ciclo de conferencias que hemos parau dende l'alumnalla d'o Departamento de Sciencias d'a Tierra d'a Universidat de Zaragoza. Ye un ciclo de conferencias sobre geología y geosfera, tratando más que más de meyo ambient y o cambeo que ye sufrindo, como se i fan os insectos, como lo fevan os sers vivos fa mills d'anyadas, qué problemas tienen os repuis radiactivos, o CO2, etc. Se cilebrarán en a sala d'actos d'o edificio C (Geologicas) d'a Facultat de Sciencias. As primers 4 conferencias se fan mientres a semana cultural de geología, asinas que podretz aprofitar ta fer atras actividatz, como chuegos, esports, conciertos, amás de zorriar tot lo que tos pete baixo a nuestra palmera.
Por asistir-ne a 7 d'as 8 reciviretz 0,5 credito de libre elección.

¡Tos aguardamos a totz!
Punchatz en a imachen ta viyer-la más grand.

sábado, 13 de marzo de 2010

Icnitas



A os que nos fa goyo a naturaleza y d'estudiar, pasar bells diyas estudiando en un entorno natural ye tot un privilechio. Con a universidat tiengo l’oportunidat que treballar-ie bellas semanas dica chunio. Pues me nimbioron (a yo y a totz d’a mía clase) a la parti más septentrional d’a Celtiberia, A Rioxa, aon nos dioron un trocet de terreno ta cadaún ta que i trevallemos, cartografiemos, trovemos fosiles, minerals, ta que estudeemos como yera o paisache antismás y a suya evolución.
Tot muit poliu pareix de primeras, manimenos qüand l'orache no acompanya, a nieu y a plevia pueden fer-te pasar un mal rato. En estando con os pietz mullaus, con as mans royas y talladas y tremolando de fredor s’estima más que más d’estar baixo o teito d’o bar.
Con tot y con ixo mai Tierra y a suya geología (leiga-se /t∫eolo t∫’ia/) siempre te dixan un regalet t’os uellos, bell escubrimiento u bella coseta que faiga sol u orache mereix a pena. En iste caso, entre muitas atras cosas, trovemos istas pisadetas de dinosaurio (icnitas), un dinosaurio que i vivió fa 120 millons d’anyadas, un dinosaurio que podeva alufrar ent’o horizont dende una placha tropical (sin cocoters)y viyer un mar pleno de animals que hue ya no se pueden biyer a 900 metros d’altaria y a más de 100Km d’o mar.
Pues iste ye o chicot regalo que trové un diya de plevia y nieu y encara que a muitos no les dirá cosa y les parixerá a pisada d’una pirina chigant (Cusioso, ¿verdat?) lo quereva compartir con totz vusatros.A foto no se viye prou bien, pero ye que 120 millons d’anyadas ye muito tiempo.
Estoi que ya totz prexinaretz que iste blog ha cambeyau de grafía, si no aquí la tenetz http://www.academiadelaragones.org/biblio/PROPUESTA_ORTOGRAFICA_PROVI.pdf
Una grafía una mica coixa, creigo yo.

jueves, 3 de diciembre de 2009

Exomuseu en a Unibersidat de Zaragoza



Fa bellas semanas se instaló un exomuseu (museu a l’aire libre) en o zésped d’o edifizio de Ziencias d’a Tierra d’a Facultat de Zienzias de Zaragoza. En iste exomuseu s’exponen diferents rocas con un cartelet aon se indica a suya litolochía, orichen, edat y ambient de creyazión.
Encara que a yo a petrolochía (l’estudeo d’as rocas) no me fa guaire goyo he de dezir que ista exposizión ye prou interesant ya que grazias a istos cantals se puede reconstruyir cómo yera ista parti d’o planeta fa millons d’añadas. Grazias a ellas podemos biyer a desembocadura d’un gran río en pleno Baixo Aragón, tamién podemos biyer un mar tropical en o Puerto de Montrepós, una placha plena de cocodrilos en Ricla (¡Aragón teneba placha!) u un gran lago en Calatayub.
Isto pareix zienzia-ficzión, pero prou que no’n ye, ye zienzia.Se ferá una inaugurazión o diya 14 u 15 d’Abiento, (Tos l’abré de confirmar) ¡Bi sotz totz combidaus! Amás bi habrá una chicota borina con o conzierto de “V de Burro”.
Manimenos he de dar un tirón de orellas a os que parón l’exomuseu, pues pareix que encara que de piedras en sepan muito, de plantas y chardinería no’n saben ni zarrapita ni pon, pues ban y nos fican un cantal de halita (sal) de Remolinos en meyo d’o zésped…Encara han teniu a buena ideya de barnizar-la (no más ta que con a plebia no afectase a una roca que han meso baixo ella, as plantas a els rai) pues no contaban con que o zésped se ruxia con una cosa clamada aspersor, que con a presión con a que chita l’augua se ha minchau o barniz y meya roca d’halita. Nomás cal biyer o fermoso que ye o zésped baixo a roca, que encara que sigamos a final de l’agüerro, se esferenzia prou bien o zésped bibo y o zésped socarrau. Con tot y con ixo pareix que no ban a fer-se-ne guaire por as plantas sino por a roca que ye baixo ella que puede que se crebe por haloclastia (como fa l’augua en chelarse en as grietas d’as rocas). Asperemos que recapaziten ya que no ye solament o zésped, bi ha atras plantas, entre ellas un ginkgo, una olibera y a nuestra palmera! Que como la toquen u le pase garra se parará una gorda.

jueves, 9 de abril de 2009

A Tierra ¿Ye una uga pansa u un flan de galletas?


Güe en que leyeba un libret sobre l'istoria d’o mío lugar, que en o suyo tiempo me parexió prou pincho, me he trobau una sorpresa que me ha feito asabela grazia. Pues resulta que iste siñor que escribió o libro en 1925 nos amuestra as ideyas zientificas que teneban en aquels años, y entre tot isto, nos charra sobre a formazión d’as montañas y diz isto:
“…Ye teoría cheneralment azeptada por os cheologos que a Tierra estió en un grau de fusión completa en a suya primer epoca y que zaga ista fusión debió seguir o suyo enfredamient,…,en enfredar-se, a superfizie achicó a suya amplaria fendo que se creyasen rugas como lo fa una mazana u as ugas en tornar-se pansas….”

Sí, como podetz leyer en ista epoca no sabeban garra sobre a tectónica de placas, a deriba continental. Estió Wegener uno d’os zientificos que estudión iste tema en ista epoca, con muita polemica, prou que sí.
Güe sabemos que as montañas se creyan por muitos motibos, pero o prenzipal ye o trepuzón entre placas tectónicas. Como nos amostraba un mayestro de 1º d’a E.S.O. a Tierra estaría un gran flan y os continents estarían galletas. Si o flan de abaixo se muebe, as galletas lo fan tamién, chuntándo-se unas con as atrás y trepuzando, belunas se crebarán, se partirán en 2 y se moberán en diferents direczións , atras se meterán denzima d’atras. Pues isto mesmo pasa con as placas tectonicas y d’ista traza se creyan as montañas.
Como prueba d’isto, podemos beyer que a costa oeste d’Africa ye igual que a costa este de America, amás, podemos trobar-ie os mesmos fósils, mesmas estructuras cheolochicas, encara que güe sigan dos continents que se troben muit luen.
L’Himalaya se ye creyando debiu a o trepuzón entre l’India y Asia, ¡¡y encara contina!!

Se podría meter-ne muitos exemplos que corroboran a teoría d’a tectonica de placas y a deriba continental, manimenos ¿Qué en pensarán os zientificos de dentro de un sieglo? Puestar que piensen o mesmo que nusatros somos pensando sobre as teorías d’o pasau. Ya bi ha bels zientificos (entre els uno en Zaragoza) que diz que isto no ye berdat (me fería goyo de conoixer a suya teoría)
Os tiempos cambean, as ideyas tamién, mientres, a tierra contina chirando como siempre, lo que nustros pensemos, a ella rai.

viernes, 27 de febrero de 2009

Os fosils en a istoria.


Actualment, totz sabemos que os fosils son restos de orichen biolochico d’o pasau, que por prozesos cheolochicos han puesto conserbar-se dica l’actualidat. Dengún no piensa que os fosils son nomás piedras que casualment tienen forma de sers bibos, ya que as inbestigazións que se han feitas nos dixan prou claro o suyo orichen. Pero, ¿Qué en pensaba a chent d’antismás?

Ya os Neandenthals comerciaban con fosils. A mas antiga prueba d’ello se troba en a Borgoña francesa, an se trobón en una espelunga fosils marinos de diferent prozedenzia. Muitos de els emplegaus en collars y zinturons . Ta els, os fosiles serían sers sobrenaturals, con poderes y se feban serbir en rituals como en intierros o como proteczión.

Os echipzios antigos ya deduzión que o Nilo estió baixo o Mediterraneo ya que se i troban fosils marinos.

Bels filosofos griegos, entre els os Presocraticos, afirmón que os fosils en a costa mediterranea serían restos marinos d’epocas pasadas que se i trobarían por imbasions d’o mar.
Tamién podemos trobar en a suya mitolochía diferents trazas de explicar la presenzia de fosiles:
Homero nos charra en a suya obra “L’Odisea”sobre o chigant Polifemo, un ser con nomás un güello de gran grandaría, os ziclopes. Isto se explicaría por la presenzia de restos fosils de mamuts enanos en as insas d’o Mediterraneo. Istos animals, como os elefants, poseen un gran forau nasal, que a l’ambiesta d’os griegos, yera o forau aon se situaría o suyo güello.

Os Grifos son sers metat alica, metat león que guardaban asabelos tesoros en as montañas d’Orient, casualment astí se pueden trobar fosils de Protoceratops y Psittacosaurus (conoixiu como dinosaurio loro por o suyo pico), dinosaurios con una morfolochía muit pareixida a la d’iste ser mitolochico.
Ta atros filosofos, como Platón y Teofrasto, os fosiles serían caprichos d’a tierra. Naixerían a partir de simient, como lo fan as plantas. Pero os romans no se quedón cortos y afirmón que os fosils se formarían en a tierra espontaneament, como lo feban as moscas, gusanos y mesmo os zorzes. (Os zorzes se formarían en dixando una caxa con trigo y ropa biella mientres bels diyas)



En a cultura china se creyeba que as conchas fosils que se trobaban en as montañas s’eban creyadas baixo l’augua. Por exemplo, os braquiopodos Spirifer tienen as suyas balbas muit alargadas y se creyeba que yeran golondrinas (En bels puestos de nuestra tierra les claman mariposas, por o mesmo motibo)

T’os hebreos, os fosils serían sers castigaus por dios, como se puede comprobar en o Genesis aon se rezenta l’istoria d’a muller de Lot, que se combierte en una figura de sal por desobedecer a dios.
Ya en a edat meya a teoría sobre l’orichen d’os fosils no millora.
Os arabes, creyeban que os fosils se formarían a partir de un barro con una enerchía que en contacto con o sol u l’augua se coagularía. Tamién creyeban que atros fosils serían animals y plantas que petrificarían en pasar por ziertos foraus d’a tierra aon amanarían ziertas enerchías.

Seguntes os cristians, en un principio os fosils estarían os desechos d’o taller de Dios. Al igual que Adán estió creyau a partir d’o barro, os fosils no abrían teniu a suerte de rezibir o don d’a bida. Dimpués se creyó que a presenzia de fosils marinos en as montañas se debeban a o dilubio unibersal.

Istas ideyas no cambeón dica que Leonardo da Vinci en os sieglo XV afirmó que os fosils yeran restos de sers petrificaus d’o pasau, a mayoría bibiría en o lugar aon se trobón y que se troban ordenaus por capas. Niega la teoría dilubista, como os presocráticos.

Un caso curioso ye l’alemán Beringer, profesor d’a Unibersidat de Wurzburgo, o zaguer defensor d’a idea platónica de l’orichen inorganico d’os fosiles. Estió engañau por os suyos alumnos, que le enterraban extrañas figuras que els mesmos eban paradas artesanalment en piedra ta que o suyo profesor las trobase. O profesor argüelloso d’o que eba trobau , describió os fosils inchenuament en o suyo libro “Lithographie Wirceburgensis” fendo a risa de toda a comunidat zientifica.

domingo, 28 de septiembre de 2008

De cantals y plebias.


O que goso fer en obrir bel periodico ye mirar-me o primer a seuzión de redoladas, nomás ta beyer si bi aparix bella cosa d’o mio lugar (cosa que nomás ocurre una begada cada 100 añadas). Ayere estió uno d’ixos diyas en a que o nombre de Alfama d’Aragón aparix entre as fuellas. Pero en habiendo leyiu o titular ya beyé que no yera garra bueno. Un cantal de bellas güeito toneladas y cuasi dos metros d’altaria s’eba cayiu a o lugar dend’a montaña. Ya prexinaretz a cara de boniato que se me quedó en beyer en a foto que semejante mazacote yera a bels metros d’o almazén an alzo, entre muitos atros afers, o mío auto. Menos mal que se quedó astí posadet en o canto d’una paret, asinas prebocador, como si querese tornar a cayer (tienen ixa manía as piedras)

Ye un cantal de salagón prozedent d’o Cretazico superior (-100 a 50 millons d’añadas), estió meteorizau más que más por l’aczión de l’augua, esleyindo-lo. Iste feito chunto a la plebia d’ista semana fazió que o cantal s’eslurtase baixando a ripa ent’o lugar. Istos cantals gosan modificar-se en contautar con l’augua. U bien se esleyen creyando fenomenos karsticos (estalactitas, estalagmitas, espelungas, etc) U bien se da “l’efeuto de falca” en o que l’auga se fica entre as crepas d’a roca y en chelar-se aumenta o suyo volumen crebando-la.


Puyando por a ripa se pueden beyer as esferras que a roca fazió en baixar, arbols rancaus, trozes d’o cantal que se crebón por o camín, muros esbodegraus…
Isto no ye un feito aislau, dende cutio muitos cantals han cayiu sobre casas, garaches, parideras, lebando-se tot o que pillaban por o camín. Amás si puyamos por a ripa se puede beyer que bi ha cantals sueltos mesmo d’una amplaria mayor que a d’iste zaguer.

>Ta prebar de solucionar-lo fa zinco u seis añadas se instaló un sistema de retes metalicos ta pribar y amortir a cayida. Manimenos no se fazió en totz os puestos. Asinas que dende Fendo huellos yo y Blufi queremos dar una estirada de barbas y bigotes (os 4 pels que le restan) a os maximos responsables d’iste treballo a meyo rematar.




domingo, 23 de marzo de 2008

X chornadas aragonesas de paleontolochía


Os diyas 11, 12 y 13 d'abril son os diyas eslexius por l'asoziazión cultural "Bajo Jalón" ta zelebrar as X Chornadas aragonesas de paleontolochía en a Billa de Ricla.
A tematica d'istas chornadas será a bida en o Terziario. Dende que un meteorito s'enfrontinó contra la Tierra (y mató os dinosaurios) dica la aparixión d'o ser umano. (65-1,7 millons d'años)
As chornadas se composan de bellas charradas sobre iste tema, mesas redondas, besitas a una exposizión d'o ser umano y una excusión a Ambrona y Medinazeli.
Ta ir-ie y tornar-ne bi ha buses totz os diyas dende Zaragoza, pero si queretz podretz acampar en o polideportibo y en as piszinas de Ricla.

Si queretz encara podetz conduzir-tos-ie en http://jornadaspaleoricla.spaces.live.com/ U si simplement queretz saber-ne más tamién podetz besitar ista pachina.