viernes, 18 de abril de 2008

Zentenars d'animals mueren afogaus cada añada en una canal en Palenzia


Iste maitín como totz os diyas pillo o 20menutos en ir t'a clase. De cabo ta cuan bi ha bella notizia que truca o ficazio como una que he trobada iste maitín. 300 cuerzos y gran cantidat d'atros animals como chebalíns, lopos, etc mueren afogaus en una canal que Iberdrola poseye en o norte de Palenzia. A imachen que apareix en o cobalto d'a notizia lo diz tot; una uzena de cuerzos muertos que plegan de quitar d'a canal ficaus en un contenedor de basuera.

Pareix que ixa canal ye un puesto an os animals gosan ir a beber sin saber que ye una trampa mortal ta els. Ye rodiada d'una clena prou baixa alabetz os animals no troban garra problema ta blincar-la. O problema ye que ta beber l'augua cal baixar una ripa muit pingada, l'animal caye en l'augua, y no puede tornar a puyar por a ripa debiu a l'altaria, por o que tien una cruel angunia ya que en prebar-ne se raden as garras y mueren cansos.

Iberdrola amilloró as clenas dando-les más altaria, pero pareix que con ixo no bi'n ha prou y zentenars d'animals continan afogando-se-ie.


De casos como iste bi'n ha por totz os puestos. En o mío lugar raro ye o mes en que no mueren 2 güeitres eleutrocutaus ya que as torretas eleutricas no poseyen os sistemas que se amenistan ta que as abes no s'eleutrocuten. A yo mesmo me ha pertocau de ficar-los en una bolsa de basuera y lebar-los a os albeitars ta que les faigan a necropsia. ¿Y sabetz que se fa ta saluzionar-lo? Ni zarrapita ni pon. Se fa una entimadura a ERZ que la bosa sin garra problema ya que ta ista empresa ye más barato pagar l'entimadura que no meter os sistemas antieleutrocuzión.

A la fin tot se resume con diners. O barato ye bueno, o caro no'n ye. A bida en sí no importa


Por zierto, ya que charro d'iste afer tos dixo atra notizia sobre unos desalmaus que les cuacaba maltratar a mixins y dimpués en feban fotos. Manimenos pertenixeban a un grupo politico y mesmo uno s'eba presentau a las eleuzións municipals en Talabera d'a reina. Se suposa que istas presonas han de representar-nos u gubernar-nos.
Sin parolas...


miércoles, 2 de abril de 2008

Canadá premite a matanzia de 275.000 focas


Atra begada, como todas as añadas hemos de beyer con enrabia y incortadura ixas imachens prozedens de Groenlandia y d’a peninsula d’o Labrador en as que mils y mils de focas son enrestidas, asesinadas y espelletadas ,muitas (u cuasi a mayoría) en son mesmo antis de no estar muertas. Chemecos que demandan aduya y mesmo plegan en l'esmo y que només son callaus por un tucazo mortal acompañau por rios royos de sangre sobre un mar blanco de nieu, dimpués so que silenzio y asinas zientos de miles de begadas en bel par de diyas.

Ista añada 275.000 focas de dende doze diyas dica doze meses serán asesinadas, no porque en i aiga misiadas y sigan un periglo t’o buen desembolique d’os ecosistemas a os que perteneix ista espezie, sino que en ista se son trobadas bellas fuens de riqueza (economica només). O suyo pelello se fa serbir ta la pelletería, a suya graxa ta “merezinas” y cosméticos y o suyo pene ta la cozina asiatica (sin comentarios)
O menisterio de pesca y ozians afirma que a muerte les ne será dada d’una traza “umanitaria”:Primero les trucan con una barra si son crías si no les fincan un pico en o cuello. Tamién se fa serbir o hakapik, que ye un palo feito de fusta con una punza en una estrimera y una garrancha. Se compreba si l’animal ye muerto, ta ixo os cazataires son “obligaus” a comprobar o reflexo corneal (os güellos).Dimpues de tot isto l’animal puede estar espelletau.En l’añada 2001 os albeitars que estión conbidaus a o siguimient concluyon que as leis canadiendes sobre bienestar animals yeran estando bulneradas y que en o 40% d’os casos as focas yeran espelletadas estando encara consziens.
¿Qué se puede fer ta que ista barbarie remate ya? Os nuestros representants (o gubierno) no’n diz cosa. Puestar que tiengan zerina de que o gubierno de Canadá les responda que primero España debería fer-se-ne por as suyas propias matanzias, que aquí son bistas como cultura. Isto ye un problema de totz, porque os diners se quedan en as pochas canadienses manimenos as consecuenzias las penaremos totz.

domingo, 23 de marzo de 2008

X chornadas aragonesas de paleontolochía


Os diyas 11, 12 y 13 d'abril son os diyas eslexius por l'asoziazión cultural "Bajo Jalón" ta zelebrar as X Chornadas aragonesas de paleontolochía en a Billa de Ricla.
A tematica d'istas chornadas será a bida en o Terziario. Dende que un meteorito s'enfrontinó contra la Tierra (y mató os dinosaurios) dica la aparixión d'o ser umano. (65-1,7 millons d'años)
As chornadas se composan de bellas charradas sobre iste tema, mesas redondas, besitas a una exposizión d'o ser umano y una excusión a Ambrona y Medinazeli.
Ta ir-ie y tornar-ne bi ha buses totz os diyas dende Zaragoza, pero si queretz podretz acampar en o polideportibo y en as piszinas de Ricla.

Si queretz encara podetz conduzir-tos-ie en http://jornadaspaleoricla.spaces.live.com/ U si simplement queretz saber-ne más tamién podetz besitar ista pachina.

domingo, 16 de marzo de 2008

Segeda, a ziudat zeltiberica que cambeó o calendario

Güe 15 de marzo se ye zelebrando en o lugar de Mara os Idus de Marzo, calendata en a que os romans zelebraban l’año nuebo antis de trobar-se con os Segedenses, que les obligón a cambear o comezipio de l’año dic’o 1 de chinero. Calendata que se ye conserbada dica os nuestros diyas.

Entre Mara y Belmont de Gracián se troban as ruinas d’o que estió a capital d’a tribu zeltibera d’os Belos, Segeda (Sekaida).
Mientres a conquista d’os romans d’a peninsula iberica, istos pautón con os belos que els no les ferían a guerra pero que os belos no deberían de aumentar as suyas murallas ni creyar nuebas ziudatz y deberían gosar-les bel tributo. Os belos no creyón garra nueba ziudat, pero en ixas añadas Segeda crexió grazias a os pequeños lugarons d’a redolada que sintiendo-se más seguros se i cubillón y creyón una gran ziudat. Tampoco no aumentón de grandaria as murallas sino que adrezón as que teneban biellas y las fortificón. Isto estió bisto como una prebocazión por Roma que en 153AdC declaró atra guerra contra os ispanos debiu a iste feito.
En os Idus de Marzo se eslexiban os consules y se aprestaban ta fer a guerra. Pero como si esen partiu ta Segeda en marzo, estarían plegaus en Segeda en agüerro, obligando-les a fer a guerra d’ibierno. Sabiendo que l’ibierno en istas tierras d’o interior yera muito duro, dezidión d’enantar o comenzipio de l’añada a las Calendatras de chinero (1 de Enero) Ta prebar de fer a guerra de berano y tamién ta dar-les una “percutida” a os segedenses.
Os Belos se chuntón con os Arebacos, atra tribu zeltibera con capital en Numanzia, en una guerra contra os románs, que tras bellas redotas romanas, cayón baixo o poder d’os latinos. (En una d’istas barallas os romans i lebón elefans. Prexinatz os zeltiberos que nunca no’n eban bisto garra. Pues un elefán recibió un cantazo en o güello, se tornó barrenau y comenzipió a enrestir a os propios romans. Beyendo isto a resta d’os elefans, se sintión nierbudos y fazión o mesmo.)
Ya charraré un poquet más d’os zeltibers y d’ista guerra cuan tienga tiempo (y en sepa un poquet más, a istoria no ye o mío)
Sincusatz-me por aber escrito isto chusto o diya en que s celebraba. Pero a yo mesmo me ha “apercazau o toro” porque me pensaba que iba a celebrar-se más tardi. Ya me ese cuacau ir-ie.
Ta saber-ne más:
http://www.segeda.net/
http://www.educa.aragob.es/cprcalat/segeda/

sábado, 1 de marzo de 2008

A ibernazión solar. O nuebo reto d'o cambeo climatico.



Iste tema d’o que tos boi a charrar ya ye una miqueta “trillau” pero boi a dar-le un sentiu prou diferent a o que gosamos ascuitar en os meyos.

Totz saben qué ye o cambeo climatico. Que cada añada plebe menos y fa más calor. Que os chelegars se son regalando, que as zigoñas no tornan ta San Blas ya que no se’n ban d’ibierno y asinas asinas…Mesmo fa bels meses aparixión bellas imachens, una d’elas yera una imachen autual de l’Ebro en pasar por Zaragoza, y l’atra, a mesma imachen pero con un Ebro xuto, sin augua, ni Expo nian barcas ta paseyar-se.
Pues parix que isto podría cambear de raso d’aquí a bellas añadas y que o Ebro no será un río xuto sino una pista d’esquí (y no quiero dar ideyas). Eszeuto que agora bienga o primo de Rajoy y diga o contrario, u a mia profesora de cheolochía alazetal, que en ye fan (u afiliada más bien). Agora diretz, ya lo sabeba, isto ye d’o que charran bels zientificos que dizen que o “zincho climatico” (¿se diz asinas?) que fa que a calor de l’oceano en l’ecuador puye ta istas tierras escalfando-las se crebe y no plegue dica Europa. Pues no, no en ye asinas.

Tot isto ye debiu a que l’autibidat d’a superfizie solar ha baixau notablement y isto embrecará a baixada d’as temperaturas en a Tierra. Iste feito, que ha estau clamau “ziclo solar 25”, podría comenzipiar en o 2022 y imbrincará uno d’os periodos d’autibidat solar más baixos en sieglos.

Tamién clamau “ibernazión solar” podría plegar dimpués de añadas calorosas y cayer as temperaturas ascape en un par d’años.

Encara que parixca rarizo isto ha pasau muitas begadas en o zaguer milenio: Os umans plegón en America per o estreito de Berin mientres una glaziazión que cheló as auguas que trestallan Asia d’America. Una puyada d’a temperatura de l’oceano premitió a os biquingos de plegar en a peninsula d’o Labrador muitos sieglos antis de que Colón plegase en San Salvador. En o clamau Minimo Spörer (1420-1570) o Ebro se chelaba chunto a o mar y en abiento de 1506 a chen lo pasaba a pié en Tortosa. En o Minimo Maunder (1645-1715) se beyón icebergs en as Insas Balears a primera semana de 1695. O Tamesis gosaba chelase tamién d’ibierno dic’o sieglo XVIII.
Istas "pequeñas glaziazións” u “ice-ages” han estau presents en o planeta sin que o ser umano en aiga estau o culpable.Isto no quiere dizir que os chelegars pleguen dic’os Pirineus, que d’estiu estiemos a 0ºC. Ixo només son falordias tipicas d’una pelicula americana (O diya de maitín) No cal que baixe a temperatura garra ta que un río se chele. O Duero se ye chelau iste ibierno en pasar Soria (tamién ye berdat que o Duero ye más chico en pasar Soria que no l’Ebro en pasar Tortosa)
Asperemos que isto no siga tan aparatero como se diz y si en beras ocurre asperemos que no i siga plegau bel “saputo” d’istos que bi ha agora y nos faiga una pista de patinache en o Ebro.

domingo, 24 de febrero de 2008

A Biola de Cazorla




Ya fa muitos meses dende la zaguera begada que charré d’o reino bechetal. Puestar que siga que as plantas, en parixer sers inferiors, no remanen tanto en a nuestra recordanza como os animals. Manimenos a botánica ye una zienzia apasionant con a que puetz pasar un buen inte leyindo una guía botanica, indo t’o campo ta beyer y esferenziar espezies, fer un erbario y mesmo ta bel enfortunau ganar-se a vida.

A zaguera begada que en charré estió d’o jopillo, pensando en bella espezie d’a redolaza de Gallocanta por demanda de un colega que ye d’astí. Ista begada m’en baixaré un poquet más, dic’o Sistema Betico an abita una chicorrona planteta clamada Biola de Cazorla, d’a que he d’almitir que no’n sabeba garra dica que o mio buen amigo Chabi m’en charró en una d’as nuestras largas charradas de natura. Alabetz me parixió que yera una espezie dinna d’estar nombrada en iste blog. Fa duelo que por istas tierras nuestras no bi’n aiga.

A Biola de Cazorla, Viola cazorlensis ye una planta perenne de bels 10 zm d’altaria, con fuellas lineares u lanzeolatas de color berda escura. Con tallos florals de bels 20zm y flors hermafroditas con 5 petalos rosaus-biolazeos y de diferent amplaria. As flors poseyen un pedunculo rosau de dica 6 zm. A florazión ye dende abril dica chunio.
Ista planta comenzipia a crexer en comenzipiar a primabera y os fruitos se desembolican mientres mayo y chunio y a diseminazión d’a simién ye en chunio y chulio. O suyo fruto ye una capsula y as simiens son marrons claros de 2,5 mm.
Os exemplars que abitan chunto a atras espezies gosan tener una millor reproduzión ya que no son minchadas tanto por os animals y o feito de estar más grans les premite produzir más flors, fruitos y simiéns.
A mayoría d’as plantas no se reproduzen todas as añadas. O suyo neutar ye acabalau en a estrimera d’o largo espolón an que només puede plegar un inseuto, exautament una quera diurna, o Macroglossum stellatarum.

HABITAT
Ista espezie bechetal ye endemica d’a peninsula iberica, només se troba en o Parque Natural de Cazorla, Segura y Las Villas en Chaén, encara que tamién se troba en a Sierra de Mágina y más escasa en a Sierra de Castril en Granada, Sierra d’Alcaraz en Albazete y Mojantes en Murzia. Gosa bibir entre cantals u en o solero rodiada d’atos exemplars u atras especies.

PROTEUZIÓN
A curto plazo no bi ha garra enchaquia de trestuque ta la suya superbibenzia, encara que podría disparixer en os puestos an que ye esposada a l’auzión de mamifers erbiboros y a l’alticamada d’o suyo habitat.
Catalogada como espezie en periglo d’extinzión por a Chunta d’Andaluzía, nafrable por a Chunta de Castiella La Mancha, a UICN (Chunión mundial ta la natura) y por a Rechión de Murzia.

sábado, 16 de febrero de 2008

L'alica perdiguera



L’alica perdiguera, Hieraaetus fasciatus, ye una abe garrapiña tipica d’os paisaches mediterranios, a suya poblazión ha penau una baxada dend’as zagueras decadas.
Ye una alica que mesura bels 1,50 m. d’embergadura. A color d’o suyo cuerpo ye muit clara pero destacando sobre ella bellas alas escuras.
Encara que por o suyo nombre se supose que minche perdiganas, només representan o 10% d’a suya alimentazión. Tamién s’alimenta de coniellos, zorzes, palomas, corbasos, mesmo picarazas y atrás abes como os garrapescaires.

HABITAT
Ista espezie abita en as tierras d’a redolada mediterránea más que más, sobre ¾ d’a suya poblazión mundial ye en a peninsula iberica. Gosa fer o niedo en cantals u en arbols con materials como brancas y fuellas en o suyo interior. A niedada gosa estar de bels dos güegos blancos.



MENAZAS
As suyas prenzipals menazas son:
-Os cordons eleutricos (a metat d’os aczidens s’i deben),

-A manca d’as suyas “tipicas” presas que fan que as crietas no contien entabán y que preben de cazar atras abes como as picarazas (cualsiquier que’n aiga bista garra sabrá que as picarazas son se dixarían pillar tan facilment)

-Disparos y solimáns. (Cada begada menos)
-L’alticamada d’o suyo habitat.
En només 10 añadas han disparixiu más de 10 parellas d’alicas perdigueras. Actualment bi’n ha 31 en Aragón y bellas 750 en a resta d’Espanya.

PROTEUZIÓN
L’alica perdiguera tien en Aragón l’estatus de “espezie en periglo d’estinzión”
Primero ta conoixer o suyo comportamien, istas abes han estau siñaladas con rezeutors GPS (encara que a begadas se trafeguen y no se puedan trobar…) Con iste sistema se puede otener datos sobre esplazamiéns, aria d’influyenzia, superbibenzia, etc…
Se han preniu atrás midas sobre o suyo habitat como:
-Faborexer l’aumento d’a poblazión de coniellos y de perdiganas o a suya chestazión zinechetica, creyazión de bibars (cados artifizials).
-Milloras en os tendius eleutricos, que son a suya prenzipal menaza.

-Zebando-las con presas muertas (encara que seguntes muitos forestals no ye bueno ta istas abes ya que pueden fer-se-ie)