miércoles, 19 de agosto de 2009

Continamos fendo huellos por secundena añada.


Iste mes d'agosto zilebramos o cabo d'año de Fendo huellos y de Blufi.

2 añadas en as que he charrau d'o que más goyo me ha feito, encara que menos a sobent d'o que me'n ese cuacau pero ye que no adubo a tot encara que siga d'estiu.


Mersi a totz os que continatz leyendo-me dend'o primer inte dic'agora y a os que me sigatz leyendo dende no fa guaire y sobre tot, mersi por os buestros comentarios.


Continaremos ent'abant fendo huellos aspero que por muito tiempo!

miércoles, 12 de agosto de 2009

Plegan as Perseidas



Como totz os años, en plegar istos diyas d’estiu tenemos a oportunidat d’alufrar uno d’os espectaclos naturals que más marabiella. Son as Perseidas u glarimas de Sant Lorién.Encara que a suya existenzia tienga una explicazión zientifica puesto que son repuis d’a coda d’un meteorito que en plegar en a atmosfera se creman produzindo a suya incandeszenzia, o ser umano contina beyendo-lo con güellos inozents, creyando un ambiente machico a o suyo arredol.

No ye a millor plebia pero en ye d’as millors y a más alufrada debiu a o buen orache d’o estiu y que a chent ye de bacanzas, manimenos ista añada ye especial ya que as boiras ban a dixar beyer-las en cuasi totz os puestos amás que a luna en estar cuasi nueba permitirá una escuridat que fera onra.
Ta beyer millor as perseidas cal mirar entre as constelazions de Perseo y Casiopea(N-NE, alto u baixo, Casiopea se distingue prou bien perque tien forma de W) ya que o suyo punto radiante(d’aon aparixen) se i troba.

sábado, 1 de agosto de 2009

As flamas afogan o estiu.



Iste estiu ye estando trachico a o que cremas se refiere. Miles d’hectarias en toda España han estau pasto d’as flamas. Mesmo han muerto presonas fendo o suyo treballo! Contimparando ista temporada con as zagueras, ye a pior por goleada (sin contar ixas pobres chents que morión en Molina fa 4 añadas) a o menos dende que yo tiengo esmo. A pior parte la ha lebau as redoladas d’as Cuencas mineras y Sierra d’Arcos con más de 11mil hectareas cremadas. Atros puestos afectaus por as cremas en a nuestra tierra han estau as cremas de Purroy-Morés fa cuasi dos semanas, tamién en Laina-Medinazeli en a redolada soriana de Tierra de Medinazeli, Jaulín ista semana y güe mesmo atra crema en os monts de Valtorres-Terrer que yo mesmo he presenziau con o miedo de tener-lo tan amán y que a la fin d’ista tardi 500 hectareas se yeran ya cremadas.
Ista zaguera crema de Valtorres se ha produziu en o mesmo puesto an que l’añada pasada s’en produzió atra, pero ista begada a calor y o biento que i feba han estau mas fuertes que no fa una añada y ha pasau lo que ya se prexinaba fa tiempo. Ixe mesmo biento que alimentaba as flamas ha estau o salbador d’o lugar de Valtorres, que a escasos 500 metros de l’orichen se ha salbau por estar en sentiu contrario aon o biento soplaba.


Os monts son plenos de fusta que cal limpiar y la chent ya en ye farta, pero os d’astí alto que PARten o abadexo dizen que no bi ha prou de diners. Manimenos creigo que con os diners que son fendo serbir istos diyas bien se baldría contratar a mas chent ta amortar as cremas d’ibierno, que ye asinas como creyemos que se han de amortar, d’ibierno, amás de fendo una buena chestión en fer-se as replantazions, que tamién trobar-se con un pinar con pins que parixen cañas de pescar y que cuasi no puedes andar por meyo por a densidat que bi’n ha…..tampoco no ye plan.


Dende aquí un fortal abrazo a totz os que lo etz pasau mal, sobre tot a aquels que etz perdiu a una presona quiesta u a buestra traza de bibir, puesto de treballo, etc.Aspero que istas rebesadas podrán fer reflexionar a os nuestros supuestos representants políticos y que beigan que isto asinas no puede continar ent’abant.

martes, 23 de junio de 2009

Nueit de Sant Chuan.



Güe ye a machica nueit de Sant Chuan. Que prou que no cal que tos esplique qué en ye, totz lo sabetz. Pero ta yo (y ta muitos atros esclaus d'as nueits debant d'un libro) ye o diya que rematan os desamens! A os que encara tos mancan bels diyas, muito animo! Nomás ye o zaguer trango.

Aspero poder escribir más a sobent encara que ya aiga comenzipiau a treballar.


Como curiosidat tos boi a explicar lo que se fa en o mío lugar ista nueit. No se fan fogueras ni cosas d'ixas. En o mío lugar os mozetz ban recullindo os tiestos d'as farchadas d'as casas y los meten en o cobalto d'o puent d'o río. Prou que a la chent no le fa brenca goyo y en plegando a nueit se gosa meter-los dentro de casa. Manimenos siempre bi ha belún que lo ixublida.

Amás en as puertas d'as casas d'as mesachas se gosaba dixar un cardo (no como simbolo de que estase fiera sino que belún la quereba u simplament porque sí, siga mesacha, mesache, choben, biello mesmo a o cura) encara que dende fa bellas añadas ya no se fa isto (Con o goyo que me feba de reyir-me d'as bezinas que en salir de casa suya se trobaban con semejante cardo...).


Bueno, no dixa d'estar una tradizión más, curiosa, fata, como lo beigatz. Pero lo que cal agora ye ixublidar-se d'os desamens!


Goyoso estiu ta totz!

sábado, 30 de mayo de 2009

Contradanza de Zetina


Iste mes nos dixa ta comenzipiar ya a recta final d’o curso! Istas mans y istos güellos que güe escriben ya son fartos de beyer y tocar chesos, de describir fallas, de glaciars, de paleodolinas y de tot en cheneral, pero ye lo que cal agora.
Iste mes nos ha ofreziu tamién, como totz os años, un poliu espectaclo d’o que Aragonía tamién se’n fazió eco. Se trata d’uno d’os pocos rituals zeltiberos que encara se zilebran en Zeltiberia. Ye a Contradanza de Cetina, que se zilebra totz os 19 de mayo en onor a San Lorién. Ye un antigo ritual zeltibero d’adorazión a la luna en a que güeito contradanzaires se bisten con bestius negros y blancos con a cara zaboyada por mascaras y un atro danzaire representando a o diaple se biste de royo con boina roya.

Tot o lugar queda nomás con a luz d’as “hachas” que portan os güeito danzaires que els mesmos fan con cuerdas y pez. O diaple guida o baile y completa cada “mudanza”, bi’n ha tantas que no se puede fer-ne que bels trenta, tals como “el dios de las aguas”, “Batán por alto”, “La vuelta de la campana” u “Los arcos”. En rematar istos comenzipia una pantomima clamada “el afeitao” en a que a o diaple posau en una siella se le amanan os contradanzaires ta afeitar-lo, le quitan o diner y lo matan cayendo a o solero. Dimpués le ploran y lo leban por denzima d’os güembros con as “hachas” debantadas, tornan a dixar-lo en o solero y resuzita rematando a contradanza con un baile más escapau como de apoteosis final. Tot isto acompañau por una mosica muit muit repetitiba.

Curiosament, pareix que antismás o diaple yera una persona que eba estada condenada a muerte. Prexinatz con qué goyo bailaría el pobrezico, que ye esclatero, no resucitaría dimpués de estar afeitau como se fa güe.

Astí baixo tos dixo bel par de bideos. Tos animo a que o prosimo 19 de mayo tos amanetz a Zetina y que disfrutetz d’iste anzestral espectaclo. De momento, que tos baiga bien con os desamens y si no’n tenetz, sentius afortunaus.


miércoles, 22 de abril de 2009

22 d'abril, diya d'a Tierra

“…Os nuestros muertos mai no ixublidan iste fermoso mundo que les dio bida. Els encara aiman sus berdas bals, os suyos remorosos ríos, as suyas magnificas montañas, as suyas alpartadas cabañeras y ibóns y baías de marguins berdas y siempre sospiran con un amoroso
afecto por os sers bibos de corazons solencos, y a sobent retornan d’o goyoso estanco de caza ta besitar-nos, guidar-los y conotar-los…”


Ista ye parti d’a rispuesta d’o Chefe Seattle a os colons americans que quereban mercar as suyas tierras y nimbiar a la suya tribu a una reserba fa 122 añadas.Os antigos indios no entendeban cómo se creyeban os blancos capables de mercar bella cosa como a tierra. Ta els ixo yera imposible, l’ombre no puede poseyer a Tierra, ye a Tierra qui poseye a l’ombre.

Pues sí, encara que güe se charra muito sobre a “supuesta” destruczión d’a Tierra por l’aizión d’o ser umano, a la tierra rai, en piors situazións ha bibiu, Que aumentamos a cantidat de CO2 atmosferico, a ella rai, malas que la palmemos ella solica en bels millons d’añadas lo soluziona. Que regalamos o chelo d’os casquetz polars, a ella rai, ella ya lo iba a fer sin a nuestra aduya, encara que ella nos iba a dixar bel par de sieglos más ta fer-nos-ie.

¿Cómo podemos poseyer garra cosa que nos domina? Como diz a canta de Jimmy Fontana “He abierto os güellos ta beyer arredol de yo, y arredol de yo chiraba o mundo como siempre”


Con istas parolas quereba remerar o diya d’a Tierra, que se zilebra totz os 22 d’abril, ¿No lo sabebatz, berdat? Ye que no se fa garra actibidat, manifestación, nada de nada. En a facultat de cheolochía de Zaragoza güe se han feito bellas actibidatz, chuegos, charlas, etc. Pareix que cada año se fan más cosas interesants. Aspero que continen asinas y que a o año prosimo tos pueda combidar a totz a ir-ie.

viernes, 17 de abril de 2009

Tornan os cursos d'estiu d'a Unibersidat.


Atro año tornan os cursos d’estiu d’a Unibersidat de Zaragoza, sin cuasi cambeos en a suya oferta. Creigo que istos cursos son una buena oportunidat ta conoixer cosas nuebas, porque te fan goyo, porque te fan onra u simplament porque te truncan o ficazio. Tamién ye una oportunidat ta ir-se-ne de bacanzas ¿por qué no? U tamién ta conseguir creditos de libre eleczión.

Si tos fa goyo a botanica y o senderismo tos recomiendo o curso de botanica que se fa en Tarazona dend’o 29 de chunio dic’o 3 de chulio sobre a botanica d’o Moncayo. Yo bi estié l’año pasau y ye un curso muit muit majo. Totz os diyas se fa una cursa a bel puesto d’a redolada d’o Moncayo, se aprende asabelo sobre botanica y os puestos aon s’en ba son muit polius.

Tamién se torna a fer en L’Ainsa o curso sobre a biolochía d’a conserbazión. Un curso aon se meten en practica tecnicas de seguimiento y conserbazión d’espezies animals y bechetals, como son os chizars y os clunchigüesos. Ye laminero iste curso, eh!

Como nobedat se fa por pimer begada en Chaca un curso sobre cremas forestals con supuestos practicos que tanto goyo me fan….. Cal dezir que iste curso se fa dend’o 7 dic’o 10 de septiembre, en plena epoca de desamens…….Una pena, m’ese feito goyo d’ir-ie.

Y como istos una larga lista de cursos, como o curso de cheolochía de Chaca, cursos de arqueolochía en Calatayub (¿Ta cuán un curso sobre Zeltiberia, por fabor? ) Y tamién os cursos d’a Unibersidat d’estiu de Teruel, que tamién tienen buena pinta.

Asinas que ya no tenetz excusa de dezir que no fetz cosa d’estiu. Conduzitz-tos-ie ascape! Puestar que nos trobemos.

Ta saber-ne más: