lunes, 28 de diciembre de 2009

O Gubierno franzés reintroduziría o Bisont europeu en os Perineus.


Seguntes zagueras notizias que plegan dende tierras galas o gubierno francés podría reintroduzir o Bisont europeu (Bison bonasus) en os Perineus ta fer frent a os problemas deribaus d’a disparixión d’a ganadería. As güellas y as crabas representaban un papel muit important en a chestión forestal ya que minchaban os bechetals y limpiaban os monts y como pasa en España, en cayendo l’actibidat d’iste sector se produze un grau problema de acumulazión de repuis.Antismás o bisont europeu feba o papel que ha estau fendo as güellas y a crabas dica agora. Seguntes a coordinadora d’o FV (Franzia Berda) Lamaire Quetait-pariaux, ista ye a millor soluzión que se puede fer ya que amás de solucionar un grau problema se ye fendo tornar a o bisont europeu a o suyo habitat.O bisont abitó en os Perineus españols dica o sieglo XII cuan o zaguer bisont se mató en Nabarra. A suya distribución se alongaba dica Siberia, manimenos nomás en Polonia se prebó con suerte a suya conserbazión grazias a o treballo d’a Compañía internazional d’efensa d’o bisont creyada en Polonia en o zaguer sieglo.
Si ya estió polemica a reintroduczión d’os onsos no quiero prexinar-me lo que pasará agora con istos bicharrons, que se zamparán os pastos d’as güellas franzesas y españolas si pasan a muga, y amás destruirán cautivos ya que, como os elefants, istos animals gosan de estar en puestos ubiertos y con tierra mobida ta poder chitar-se-ie y rebolcar-se-ie.
Asperemos que en salga más d’informazión ya que o que se troba en o ret ye cuasi nulo. (Merci pour l’information!)

jueves, 24 de diciembre de 2009

Avatar



Mai no he charrau sobre zine, no ye una cosa que me truque tanto o ficazio como ta escribir-ne, ixo le’n dixo a Epi. Manimenos o martes pasau me amané a os zines d’Aragonia ta biyer Avatar. Sin mica dandaleo ye ta yo una d’as millors peliculas d’os zaguers años, l’istoria rezentada, os efectos espezials, os paisaches, a mosica…¡tot! Amás, l’historia, que se desembolica en o sieglo XXIII en un planeta clamau Pandora, ye totalment extrapolable a o nuestro planeta en os nuestros diyas ya que nimbia un mensache prou esclatero: Cal respetar o planeta, a la resta de sers bibos (sobre tot a os que son d’a nuestra raza) y que fer a guerra nos perchudica a totz, que a nuestra soziedat encara que siga a más abanzada tecnolochicament no ye a más rica nian a millor y que en aprender d’atras soziedatz nos n’enriqueixemos y nos femos millors presonas y más tolerants.Tos recomiendo que la beigatz y que m’en detz a buestra opinión.


Aprofito tamién ta deseyar-tos un GOYOSO NADAL, que tos lo pasetz bien y si por o que siga, no puede estar asinas, que as buestras penas sigan menors. ¡Un fortal abrazo a totz!

domingo, 13 de diciembre de 2009

Innaugurazión de l'exomuseu



Confirmau: Innaugurazión de l'exomuseu d'o Departamento de Zienzias d'a Tierra o martes 15 d'Abiento a las 5 d'a Tardi en o edifizio de Cheolochicas. Bi habrá actuazions d'artitas superconoixius como Azúcar blanquilla, Simón&aurell&Meléndez (istos son teachers), Álex Montañés, NostraXladamus y V de Burro. Amás bi habrá un chicot socalze parau por os organizadors d'a Semana Cultural de Cheolochía (se zilebrará en abril)
Tos i asperamos!



jueves, 3 de diciembre de 2009

Exomuseu en a Unibersidat de Zaragoza



Fa bellas semanas se instaló un exomuseu (museu a l’aire libre) en o zésped d’o edifizio de Ziencias d’a Tierra d’a Facultat de Zienzias de Zaragoza. En iste exomuseu s’exponen diferents rocas con un cartelet aon se indica a suya litolochía, orichen, edat y ambient de creyazión.
Encara que a yo a petrolochía (l’estudeo d’as rocas) no me fa guaire goyo he de dezir que ista exposizión ye prou interesant ya que grazias a istos cantals se puede reconstruyir cómo yera ista parti d’o planeta fa millons d’añadas. Grazias a ellas podemos biyer a desembocadura d’un gran río en pleno Baixo Aragón, tamién podemos biyer un mar tropical en o Puerto de Montrepós, una placha plena de cocodrilos en Ricla (¡Aragón teneba placha!) u un gran lago en Calatayub.
Isto pareix zienzia-ficzión, pero prou que no’n ye, ye zienzia.Se ferá una inaugurazión o diya 14 u 15 d’Abiento, (Tos l’abré de confirmar) ¡Bi sotz totz combidaus! Amás bi habrá una chicota borina con o conzierto de “V de Burro”.
Manimenos he de dar un tirón de orellas a os que parón l’exomuseu, pues pareix que encara que de piedras en sepan muito, de plantas y chardinería no’n saben ni zarrapita ni pon, pues ban y nos fican un cantal de halita (sal) de Remolinos en meyo d’o zésped…Encara han teniu a buena ideya de barnizar-la (no más ta que con a plebia no afectase a una roca que han meso baixo ella, as plantas a els rai) pues no contaban con que o zésped se ruxia con una cosa clamada aspersor, que con a presión con a que chita l’augua se ha minchau o barniz y meya roca d’halita. Nomás cal biyer o fermoso que ye o zésped baixo a roca, que encara que sigamos a final de l’agüerro, se esferenzia prou bien o zésped bibo y o zésped socarrau. Con tot y con ixo pareix que no ban a fer-se-ne guaire por as plantas sino por a roca que ye baixo ella que puede que se crebe por haloclastia (como fa l’augua en chelarse en as grietas d’as rocas). Asperemos que recapaziten ya que no ye solament o zésped, bi ha atras plantas, entre ellas un ginkgo, una olibera y a nuestra palmera! Que como la toquen u le pase garra se parará una gorda.

sábado, 31 de octubre de 2009

Nueit de animas.




Ista tardi, como todas as tardis de 31 d’octobre dende fa 4 añadas, ninos gosan trucar a la puerta de casa mía ta dezir ixo de “truco o trato” y si no les das lamins te plenan a puerta de espuma de colors.
Me fa muita pena tot isto, no pas que os niños zilebren Halloween ya que a yo m’ese feito asabelo goyo de zilebrar-lo de chicot! Manimenos lo que me fa pena ye que se pierda o sentiu d’ista zilebrazión, a nueit d’as animas, que dica fa 30 añadas encara se zilebraba de bella traza en o mío lugar y a redolada y güe en diya encara se zilebra en iste sentiu en muitos lugars d’o Pirineu y d’o Montcayo y en tot o norte d’España en cheneral.
Ista fiesta tien o suyo orichen en a fiesta zelta d’o Samhain, fiesta que indicaba o comienzo d’o año zelta que comenzipiaba con o mes de Samonios, o mes escuro de l’año (os zeltas dibidiban l’año en 2 meses, Samonios y Giamonios, que comenzipiaba en abril) En ista nueit os espritos u almetas teneban permiso ta combibir con os bibos. Ta mantener-los goyosos y ta aleixar a os malos espritos a chent dixaba comida en as carreras.Ista zilebrazión coinzidiba con a fiesta romana d’a recullida, clamada Pomona. Supuestament ista zilebrazión se mezclaría con a zelta añadiendo uno d’os simbolos más conoixius d’ista fiesta, a crabaza.
Iste interés que tien os niños por ista fiesta debería fer-se serbir ta amostrar-les o que ye ista zilebrazión en a nuestra cultura, encara que cuasi totz os que lo zilebran en o mío lugar son sudamericans, que pareix que en os suyos países a influyenzia cultural de Estaus Chunius ye más gran. De todas trazas me fería goyo que els tornasen a bibir iste rito como lo biyón os nuestros pais y lolos. Cuan os chobens feban crabazas y las meteban debant d’a puerta ta pedir un aguinaldo, cuan ista nueit no se dixaba de tañir as campanas d’a ilesia como símbolo de paz con os difuntos que en ista nueit tornaban t’as carreras con os bibos. Y que conoixiesen, por eixemplo, que a la mala chent se les enterraban sin zapatos ta que no tornasen en ista nueit y muitas atras cosas.
Cal fer remeranza de tot isto, que en berdat “Halloween” ye más nuestro que no pas american, que encara que agora se tome a suya bersión d’a fiesta, ista se ha estau zilebrando aquí dende fa más de 2200 añadas. Isto tamién ye a nuestra cultura, cal preserbar-la como se fa con milienta zilebrazións, danzes, traches típicos, luengas…..Curiosament, as presonas que más dizen preocupar-se por a disparizión d’a suya cultura son os primers que repelen ista zilebrazión”…curioso. Será que como ye una zilebrazión que no ye solament aragonesa ya no “mola” conserbar-la….
¡Goyosa nueit d’animas ta totz!
Ista ye a web de Radiquero, un lugaret d'o Pirineu aon encara se zilebra a nueit de difuntos. http://www.radiquero.com/animas/todos.html.

domingo, 11 de octubre de 2009

O Sistema Solar ¿Somos aliens en A Bía Lactea?


Fa bellas añadas que amanexió una notizia en o mundo zientifico que muitos prebón ascape de desmentir-la, pues pareix que o nuestro Sistema Solar no perteneixería a la Bía Lactea sino a Sachitario.
Sachitario ye una galaxia mas chicota que no a Bía Lactea ya que tien menos masa y debiu a isto y a la suya proximidat a Bía Lactea ye abalando-se-la. Uno d’os puntos por os que as dos galaxias se son chuntando ye chustament aon ye o nuestro sistema solar. Isto explicaría por qué o nuestro sistema solar no ye orientau en o mismo plano que a bia láctea. Isto se puede beyer fazilment alufrando o zielo de nueits y beyendo que a Bia Lactea no sigue a misma direczión que o sol, a luna y os planetas, lo que clamamos ecliptica.
Bi ha zientificos que desmienten ista teoría afirmando que a inclinazión d’o sistema solar no aporta garra dato important y que o raro ye que coincidiese, os nibels de fierro d’o nucleo d’o sol ye en o rango d’a bia láctea y nopas en o rango d’as estrelas de Sachitario.
Atros zientificos, u parazientificos, afirman que isto ye berdat puesto que debiu a isto se explicaría o calentamiento global ya que o Sistema Solar sería pasando por un punto de muita enerchía y que o calendario maya remata en o 2012 ya que en ista calenda o Sistema Solar estaría en o meyo d’a interseczión d’as dos galaxias……..zas! Iker Gimenez tremola, que plegan os Mayas. Y parixeban fatos cuan os cambeamos por un botejón…
Como biyetz encara bi ha muito que imbestigar y que bi ha opinions ta tot mesmo t’os frikientificos…
¿Que en pensatz? ¿Somos bialactianos u sachitarianos? Aspero que isto no tos creye una crisis d’identidat.

miércoles, 16 de septiembre de 2009

A perbersión d’o luengache periodistico




Remata a temporada de cremas forestals d’estiu y pareix que lo ha feito de bote y boleo por a fredor prontinaza.

Iste estiu nos ha dixau muitas imachens que sisquiá no esen pasau, pero, desgraziadament, ye asinas. Manimenos cal aprender d’as errors encara que ta muitos as actuazions frente a las cremas han estau prous, sobre tot t’os que más abrían de pensar-ie y d’aprender-ne. Una pena.
Iste estiu tamién, como totz os estius emos estau informaus por os meyos de comunicazión, que de cabo ta cuan desinforman y embolican más que no informar-ne bien.En todas as cremas se gosa dar-ne informazión d’as ectareas cremadas, y gosamos sentir-lo d’ista traza:

“En ista crema se son cremadas dica iste momento 3000Hc, d’os cuals 2000 son de mont baixo, 500 de selba y 500 de cautibos.”

Agora caldría que explicasen qué entienden por “mont baixo”, “selba” y “cautibo”. Pareix que t’os periodistas “mont baixo” como o suyo nombre indica, ye un mont baixet, con aligars, chinestras, adorables conielletz saltando y muitas birabolas bolando entr’os romés y os tremonzillos....Pues no pas! Siento dezepzionar-tos pero mont baixo ye una masa boscosa compuesta por eixemplars naixius de chitos de zepo o radiz. O contrario estaría “mont altero” aon os eixemplars son naixius de simient. Ta que tos ne faigatz bella ideya un zepo de bit estaría “mont baixo” ya que creix a partir de chitos mientres que una parrera estaría “mont altero”. Atro eixemplo estaría una carrasca y una chaparra, a carrasca ye mont altero ya que naixe d’a simient y a chaparra en naixer con muitos chitos tien un aspecto más “achaparrau” y ye mont baixo. Isto no quiere dezir que un mont altero siga más altero que no un mont baixo. Un eixemplo estaría un mont altero de Pinus halepensis (o pin carrasco, o más común en España) con pietz de bels 7 u 8 metros d’altaria, y por atro costau un mont baixo de Sequoia sempervirens, aon os pietz pueden tener 45 metros d’altaria.Alabez ixa frase de “3000Hc, d’os cuals 2000 son de mont baixo, 500 de selba y 500 de cautibos” Ye como si dizesenos “Han trobau a 6 presonas y 2 rumans metendo fuego a o mont.”

Atra lindeza d’os periodistas ye cuan dan por controlau a crema chusto cuan ista ya no puede continar ent’abant, cuan en reyalidat ista fase se clama “liquidazión”. Una crema ye controlada cuan encara bi ha flamas pero se sabe a suya amplaria y dic’aón plegarán. Ye dezir, una crema puede estar controlada porque se sabe que en plegar en bel río, por eixemplo, no podrá pasar-ne, pero contina cremando o mont dica que i plega.
Ir a una notizia
Aquí se diz que encara que a crema siga "controlada" encara que os medios terrestres "continen bichilando"....... No te fote, ye que encara bi habrá flamas, u qué?

Atra error que gosan fer ye omitir a existencia de parte d’o dispositiu anti-cremas, como son os retens forestals u os bichiláns. Cuan bi ha bella crema sabemos que i ban os bombers, os militars, pero…..¿os reténs? ¿Qué parola ye ixa?..........ah!! os forestals! (atra error) y de cabo ta cuan beyemos como bel intrépido ziudadano sale en a TB dizendo que ha estau él qui ha bisto primero a crema y que grazias a que ha clamau a o 112 han puesto extinguir-lo……¿belún sabe lo que ye un bichilant forestal y lo que fa?...Ye bien que a chent siga sensibilizada y que aduyen, pero puestar que cuan ixe señor aiga clamau o bichilant ya lo aiga feito fa tiempo, manimenos os bichilants no amanixen en os medios.


Atra grau error ye no saber distinguir entre ofizios. Tos sorprendería sentir en a TB “l’auxiliar d’enfermería ha puesto satisfactoriament reyalizar l’operazión de trasplante de corazón” Manimenos fa 2 añanas sentibanos tamién en a TB como un Achent d’a proteczión d’a naturaleza eba meso fuego a o mont ta que l’alongasen o contrato………..A beyer, os achents forestals son funzionarios y tienen a graniza suerte de no tener un contrato que remate cada temporada como pasa con os treballadors de retens, que estión os que en berdat metión o fuego.
Ir a una notizia

Y como istas podrianos trobar-ne asabelas. ¿No son os meyos de comunicación asesoraus por a reyal academia d’a luenga española ta fer serbir bien o luengache? Pues pareix que nomás fan que os periodistan digan “se lo dije” en bez de “se la dije”. Tamién podrían asesorarse sobre istos temas antis de embolicar-nos, porque pareix que lo que se diz en a tb ba a misa, y nos creyemos tot.
Ir a atra En ista se meten a os polizias ¡zas! Mai no'n he bisto dengún en una crema.

Asperemos que a proxima añada siga millor, y que os periodistas no aigan de charrar-ne.